Jakie były pierwsze lody? Krótka historia lodów

Pierwsze lody w historii spożywano w starożytnej Persji i w Chinach.

Istnieje kilka mitów na temat pochodzenia i historii lodów. Niektórzy twierdzą, że Marco Polo przywiózł je z podróży na Daleki Wschód. Inni twierdzą, że Katarzyna Medycejska, podobnie jak makaroniki, wprowadziła lody do Francji. W rzeczywistości historia pierwszych lodów zaczyna się w czasach starożytnych. Aleksander Wielki delektował się lodowymi napojami z dodatkiem miodu lub wina. W starożytnym Rzymie lód zbierany był z pobliskich gór i przechowywany w „lodowych studniach” – głębokich dołach pokrytych słomą. Te wczesne formy lodów w niewielkim stopniu przypominały lody, które jemy dzisiaj.


Starożytne pierwsze lody

Historia lodów rozpoczyna się na terenach starożytnych Chin i Persji, gdzie spożywano pierwsze "lody". Ponad 2500 lat temu na ziemiach dzisiejszego Iranu popularny był mrożony napój zwany „sharbat”. Jego podstawą była słodzona, mrożona woda, którą mielono na drobne kawałki i dodawano różne smakowe dodatki oraz owoce. Persowie około 400 roku p.n.e. do przechowywania lodu wynaleźli starożytny rodzaj chłodni: ogromną, piramidalną strukturę zwaną „yakhchal”, która wykorzystując parowanie oraz izolację, utrzymywała chłód.

Yakhchal, czyli starożytna chłodnia do przechowywania m.in. lodu
Pastaitaken, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

W starożytnych Chinach mleko było cenionym towarem wśród chińskiej szlachty. Jednym z ulubionych dań był rozgotowany ryż z mlekiem i przyprawami. Miska gorącego puddingu ryżowego musiała smakować przecudnie w mroźny, zimowy dzień, ale nie w środku upalnego lata. Ktoś wykombinował, aby sprowadzany z gór śnieg dodać do tej ryżowo-mlecznej papki i schłodzić ją. W ten sposób powstał prawdopodobnie pierwszy orzeźwiający „mleczny lód”, który był postrzegany jako symbol bogactwa ze względu na trudność i koszt transportu śniegu. 

W miarę jak mleczny lód stawał się coraz bardziej popularny, Chińczycy eksperymentowali z dodawaniem do śniegu soku i miąższu z owoców, tworząc „lody owocowe”. W miarę ulepszania metod konserwacji i transportu śniegu, lody stały się bardziej dostępne. Wkrótce na ulicach Pekinu pojawiły się wózki sprzedające lody mleczne i owocowe – pierwsi w historii sprzedawcy „lodów”.

Następnie tradycja produkcji lodów przeniknęła do imperiów greckich i rzymskich, gdzie lody szybko stały się popularne wśród zamożnych Rzymian i Greków, którzy mieli wystarczające zasoby finansowe na pokrycie bardzo kosztownego procesu produkcji. W starożytnym Rzymie specjalne doły służyły do przechowywania lodu i śniegu, który niewolnicy sprowadzali z gór do luksusowych willi. Dzięki pakowaniu lodu do izolowanej podziemnej komory z odpowiednim drenażem lód można było przechowywać miesiącami, a nawet latami. Wśród ruin Pompejów są ślady, które pozwalają przypuszczać, że niektóre sklepy specjalizowały się w sprzedaży kruszonego lodu (z Wezuwiusza) słodzonego miodem.

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego ustał zorganizowany transport lodu z gór do miast, a lody stały się jeszcze droższym i mniej dostępnym produktem. Niewiele zmieniło się w ciągu tysiąca lat po upadku Rzymu i dopiero jak w Europie kończyło się średniowiecze, lody zaczęły odzyskiwać popularność głównie w renesansowych Włoszech.

Lody w średniowieczu

Lody trafiły do Europy w wyniku arabskich inwazji na Sycylię w VII i VIII wieku. Arabowie podbijając wcześniej Imperium Perskie, zaadaptowali u siebie sharbat, dodając do niego mleko i cukier. W XIII i XIV wieku Włochy stanowiły centrum handlu z Bliskim Wschodem i Azją, a ich kontakt z nowymi i innowacyjnymi recepturami lodów sprawił, że ten mroźny przysmak zaczął rozprzestrzeniać się na kontynencie europejskim. Lody nadal były uważane za bardzo ekskluzywne. Włoscy szefowie kuchni eksperymentowali i tworzyli lody o różnych smakach. W jednym z tych innowacyjnych przepisów zastąpili mleko słodzoną śmietanką, zmieniając tradycyjne chińskie lody mleczne w bogatszy, bardziej pyszny deser – pierwsze na świecie prawdziwe lody. Innowacja ta przez Włochy i Francję dotarła do reszty Europy. Lody, podobnie jak czekolada, z uwagi na koszt produkcji były spożywane głównie przez elity społeczeństwa i nie były powszechnie dostępne.

Sorbetto, czyli mrożony deser

Dopiero w połowie XVI wieku popularność lodów zaczęła nabierać tempa, częściowo dzięki hiszpańskiemu lekarzowi mieszkającemu w Rzymie, Blasiusowi Villafranca. Około 1550 roku odkrył on, że łatwiej zamrozić żywność, dodając do śniegu azotan potasu (później zaczęto stosować sól). To odkrycie umożliwiło florenckim cukiernikom rozpoczęcie produkcji pierwszych na świecie solidnych, odpowiednio zamrożonych lodów. 

W XVII wieku napoje lodowe zamieniono w mrożone desery - powstało włoskie sorbetto, czyli dobrze nam dziś znany sorbet. Antonio Latini, szef kuchni pracujący dla hiszpańskiego wicekróla w Neapolu, jako pierwszy spisał przepis na sorbetto. Odpowiada on również za stworzenie sorbetu na bazie mleka, który większość historyków kulinarnych uważa za pierwsze „oficjalne” lody. W tym okresie mistrzostwo Włochów w przyrządzaniu sorbetów doceniane było w całej Europie, a włoscy imigranci rozpowszechnili tajniki robienia lodów w całej Europie. Następnie przepis na lody przepłynął Atlantyk i trafił do USA.

Technologia w historii lodów

W XIX wieku technologia znacznie odmieniła przemysł lodziarski. Ręczna maszyna na korbkę do wytwarzania ("kręcenia") lodów została wynaleziona przez Nancy Johnson w 1843 roku, dostarczając gładkie i kremowe lody przy bardzo niewielkim nakładzie pracy. 

Nancy Johnson wynalazła maszynę do produkcji lodów, która odmieniła historię lodów
Maszyna do kręcenia lodów zaprojektowana przez Nancy Johnson
dessertadvice.com

Kolejny impuls lody zyskały w roku 1876, kiedy Carl von Linde, niemiecki fizyk, wynalazł chłodnictwo przemysłowe tworząc pierwszą chłodziarkę sprężarkową. To wraz z innymi postępami technologicznymi, takimi jak: energia parowa, pojazdy silnikowe i energia elektryczna, sprawiło, że lody były znacznie łatwiejsze w produkcji, transporcie i przechowywaniu. Nie trzeba już było sprowadzać lodu z gór.

W 1920 roku pojawiły się pierwsze furgonetki z lodami. Harry Burt, właściciel lodziarni w stanie Ohio, zainwestował w zakup 12 furgonetek z agregatami chłodniczymi, aby sprzedawać lody na ulicach. W latach pięćdziesiątych posiadał już 2000 samochodów dostawczych.

Pierwsze ciężarówki z lodami to pomysł Harrego Burta
Harry Burt w uniformie przed jedną ze swoich furgonetek
mahoninghistory.org

W 1926 roku Clarence Vogt opracował metodę i urządzenie do ciągłego procesu produkcji lodów, umożliwiając masową produkcję (wcześniej lody produkowane były partiami). Teraz producenci lodów mogli wytwarzać bardzo duże ilości tych mrożonych przysmaków, co w znacznym stopniu obniżyło cenę. Elektryfikacja w wielu regionach świata stała się powszechna po II wojnie światowej, więc lody stały się ogólnodostępne dopiero po wojnie. W końcu lody stały się ucztą dla wszystkich.

Pierwsze lody w Polsce

Do polski lody trafiły w XVIII wieku. Na początku podawane były jedynie na królewskim dworze, następnie dostępne były także dla szlachty i serwowane w ekskluzywnych lokalach. Pierwszy przepis na lody w polskiej książce kucharskiej pojawił się w 1783 roku. Adam Mickiewicz wspomina o lodach w Dwunastej Księdze Pana Tadeusza:

„Ale goście tymczasem skończyli jeść lody,
I z zamku na dziedziniec wyszli dla ochłody.”

Lody w Polsce upowszechniły się w okresie międzywojennym. Można je było kupić u ulicznych sprzedawców. W latach 30. XX wieku pojawiły się pierwsze w Polsce fabrycznie produkowane lody „Pingwin”. W czasach PRL popularnością cieszyły się lody „Calypso” oraz „Bambino”.

Historia lodów na patyku

Pewnego zimowego wieczoru w 1905 roku, jedenastoletni Frank Epperson, wrócił do domu zostawiając na werandzie kubek z napojem i drewnianym mieszadłem. Noc była bardzo zimna. Następnego ranka, kiedy Frank wyszedł na dwór, zauważył, że jego napój zamarzł jak sopel lodu. Chociaż spróbował go i pokazał swoim przyjaciołom, przez kilkanaście lat nie zrobił nic więcej ze swoim przypadkowym „wynalazkiem”. Ponad 18 lat później, w 1923 roku, Epperson zdecydował się wystąpić o patent na swój „mrożony lód na patyku”. Zaczął także produkować pierwsze lody na patyku w kilku różnych smakach. W tym samym roku, wspomniany wcześniej Harry Burt (ten od furgonetek z lodami), opatentował waniliowe lody na patyku w czekoladowej polewie.

Historia lodów w wafelku

Pierwszy wafelek do lodów pojawia się na rysunku francuskiej lodziarni już w 1807 roku. Wafelek został również wymieniony w książce kucharskiej Agnes Marshall z 1888 roku. Jednak praktyka serwowania lodów w waflowych rożkach stała się popularna dopiero w 1904 roku. Historia mówi, że sprzedawcy lodów na targach światowych w St. Louis zabrakło kartonowych kubków, w których podawał lody. Stoisko obok oferowało gofry, ale z powodu upału nie cieszyły się powodzeniem. Ktoś wpadł na pomysł, aby zwijać gofry w rożki i w nich serwować lody. Powstały produkt okazał się strzałem w dziesiątkę. Ręcznie zwijane rożki szybko pojawiły się w USA. Całkiem zastąpiły kubki w 1912 roku, kiedy wynaleziono pierwszą maszynę do wytwarzania rożków do lodów.

***

W czasie II wojny światowej amerykańscy piloci stacjonujący na południowym Pacyfiku opracowali niezwykłą metodę wytwarzania lodów. Przymocowywali do samolotów puszki wyposażone w małe śmigło. Podczas lotu strumień powietrza poruszał śmigłem i napędzał przymocowane na jego końcu mieszadło, które mieszało znajdującą się w puszce masę, a intensywne zimno na dużej wysokości ją zamrażało.


Prześlij komentarz

0 Komentarze