Ostatnia egzekucja na gilotynie. Krótka historia gilotyny.

Ostatnia egzekucja na gilotynie. Krótka historia gilotyny oraz ciekawostki historyczne o gilotynie.

10 września 1977 roku, Marsylia, Francja. Ostatnia w historii egzekucja na gilotynie. O 4:40 nad ranem stracono wtedy w marsylskim więzieniu tunezyjskiego emigranta Hamidę Djandoubiego, skazanego za morderstwo. 

Krótka historia gilotyny 

Gilotyna po raz pierwszy zyskała sławę podczas Rewolucji Francuskiej. Chirurg i rewolucjonista Joseph-Ignace Guillotin był pomysłodawcą uchwalenia prawa wymagającego wykonywania wszystkich wyroków śmierci za pomocą tej maszyny. Maszyny do dekapitacji były używane już wcześniej w Anglii, Irlandii i Szkocji, często do egzekucji przestępców szlacheckiego pochodzenia. Guillotin i jego zwolennicy postrzegali te urządzenia jako bardziej humanitarne niż inne techniki egzekucyjne, takie jak wieszanie, pluton egzekucyjny czy ścięcie mieczem. Joseph-Ignace Guillotin przedstawił ideę maszyny do dekapitacji Zgromadzeniu Narodowemu w październiku 1789 roku jako prosty, a zarazem skuteczny środek egzekucyjny. Zgromadzenie Narodowe powołało komisję do zbadania nowej metody egzekucji, która miałaby zastosowanie do wszystkich ludzi, niezależnie od ich klasy społecznej. Tradycyjnie monarchia francuska stosowała różne formy kary śmierci, a ścięcie było zarezerwowane tylko dla szlachty. Celem było zakończenie zawiłych form kary śmierci, a zamiast tego wprowadzenie nowej metody, która jak najmniej boleśnie wykańcza daną osobę, jednocześnie traktując wszystkich w społeczeństwie jak równych sobie. 

Ostatecznie Zgromadzenie Narodowe przyjęło maszynę do dekapitacji jako jedyną metodę egzekucji we Francji i rozpoczęto produkcję pierwszego prototypu urządzenia. Francuski chirurg Antoine Louis oraz Tobias Schmidt, niemiecki twórca klawesynów, połączyli siły, aby opracować prototyp imponującej maszyny. Guillotin nadzorował i zatwierdził konstrukcję prototypu urządzenia. W 1792 roku maszyna po raz pierwszy weszła do użytku i szybko zyskała rozgłos jako „gilotyna” od nazwiska pomysłodawcy. Nazywana była również "Narodową Brzytwą", a ponad 20 000 do 40 000 osób straciło głowy zgilotynowane podczas rewolucji francuskiej, w tym Ludwik XVI i Maria Antonina, były król i królowa Francji. 

Użycie gilotyny było kontynuowane we Francji w XIX i XX wieku, a ostatnia egzekucja na gilotynie miała miejsce w 1977 roku. Hamida Djandoubi został uznany za winnego morderstwa Élisabeth Bousquet i skazany na śmierć. Egzekucję na dziedzińcu więzienia Baumettes w Marsylii przeprowadził Marcel Chevalier, ostatni kat Francji. Cztery lata później, we wrześniu 1981 roku Francja całkowicie zakazała wykonywania kary śmierci, na zawsze porzucając gilotynę.

Polski spadotopór

Co ciekawe, zdaniem Edwarda Raczyńskiego to w Polsce został wynaleziony i zastosowany mechanizm podobny do gilotyny. Jako dowód przedstawiał pochodzącą z XV lub XVI wieku płaskorzeźbę (na obrazie poniżej), która znajduje się na jednej z ław Bazyliki Kolegiackiej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kaliszu. Ta płaskorzeźba przedstawia mechanizm nazwany przez Raczyńskiego "spadotopór", przypominający wyglądem oraz przeznaczeniem francuską gilotynę.

Polski spadotopór przedstawiony na płaskorzeźbie znajdującej się w Kościele w Kaliszu. Historia gilotyny. Ciekawostki historyczne o gilotynie.
Spadotopór na płaskorzeźbie w Kaliszu; domena publiczna.

Ciekawostki historyczne o gilotynie:

  • Guillotin nie wynalazł gilotyny, ale zalecał ją jako humanitarną metodę egzekucji.
  • Krewni Guillotina byli tak zawstydzeni, że ich nazwisko było synonimem dekapitacji, że lobbowali za zmianą nazwy urządzenia. Po odmowie francuskiego rządu rodzina Guillotin zmieniła swoje nazwisko.
  • Metalowe ostrze gilotyny ważyło około 40 kg.
  • Początkowo gilotyna nie była konstrukcją stałą. Wznoszono ją wcześnie rano i demontowano po egzekucjach.
  • Nicolas-Jacques Pelletier, skazany na śmierć za rabunek i morderstwo, został pierwszą osobą straconą przez gilotynę we Francji. Wyrok wykonano rankiem 25 kwietnia 1792 roku.
  • Naziści zainstalowali 20 gilotyn w całym kraju i wykorzystali je do egzekucji około 16,5 tys. mężczyzn i kobiet w okresie od 1933 do 1945 roku. Większość osób, które zostały stracone przez nazistów przy użyciu gilotyn, to albo dysydenci polityczni, albo bojownicy ruchu oporu.
  • Niedługo po tym, jak gilotyna zaczęła być używana, stała się popularnym modelem biżuterii i ozdób dla kobiet. Doprowadziło to również do tego, że sprzedawcy zabawek sprzedawali maszynę do dekapitacji dla dzieci, która zawierała żywe wróble.

Zdjęcie: "Ostatnia egzekucja na gilotynie", ladepeche.fr